[Vorige: "PandaDroom"] [Volgende: "Nederlands verplicht op straat"]

01/27/2006: "Mozart 250 jaar geleden geboren"

Vandaag, op 27 januari 2006, is het precies 250 jaar geleden (om precies te zijn vandaag om 20:00 uur) dat de componist Wolfgang Amadeus Mozart werd geboren. Hij mocht niet ouder worden dan 35 (bijna 36) jaar, maar heeft in dat korte leven een zeer grote hoeveelheid muziek van zeer hoge kwaliteit geschreven.

Mozart was ongetwijfeld een muzikaal genie. Wat maakt zijn muziek zo bijzonder? In de eerste plaats de 'onvoorspelbaarheid' ervan. Dat geldt althans voor mij. Je weet bij een werk van Mozart – wanneer je het tenminste nog niet kent - nooit welke kant het nu weer op zal gaan en meestal is het een onverwachte wending. Hij heeft ontstellend veel muziek geschreven, voor alle denkbare instrumenten en combinaties daarvan. Toch is de 'kwaliteit' ervan onveranderlijk hoog, of het nu een strijkkwartet, een symfonie, een pianoconcert of een opera betreft. Niet alleen naar mijn bescheiden mening,maar dit is, denk ik, wel de algemene mening van musicologen.

Persoonlijk vind ik zijn pianoconcerten stuk voor stuk hoogtepunten uit zijn werk. Het ene is nog fraaier dan het andere. Hij heeft er 27 geschreven, dus er valt op dat gebied veel te genieten. Maar waarom zou u niet alle werken van Mozart bij de drogist van de CD's on-line bestellen? Voor € 91 heeft u ze franco thuis. Er wordt wel gezegd dat deze collectie een 'bij elkaar geraapt zootje' is, maar het grootste deel van de opnames is van hoge kwaliteit en ik vind die uitspraak belachelijk. Het staat u natuurlijk ook vrij om een andere complete collectie te kopen, die intern 'meer in balans' is, maar dan betaalt u – bijvoorbeeld - alleen voor die pianoconcerten al meer dan bij de drogist voor het complete werk. En of het geheel dan aanzienlijk beter is?

De componist Mozart heeft wereldwijd een enorme 'boost' gehad in 1984 door de alom bejubelde en met Oscars overladen film 'Amadeus'. Ook niet-liefhebbers van zijn muziek vonden na het zien van die film de muziek van Mozart plotseling geweldig, en dat komt doordat voor de film een meer dan briljante keuze uit zijn werk gemaakt is. Van alle genres zijn de meest aansprekende composities, en daar weer de meest aansprekende stukjes uit, gekozen. Die keuze van de muziek is het daarom alleen al waard om de film keer op keer te bekijken. De 'highlights' van het werk van Mozart glijden dan aan je voorbij. Wanneer ik de aftiteling goed begrijp is die keuze gemaakt door Sir Neville Marriner.

Zelfs het Requiem, dat grotendeels door zijn leerlingen geschreven is, krijgt een nieuwe, frisse, klank door de prachtige visuele combinatie met de postkoets waarin zijn vrouw naar het sterfbed van haar man reist. Ook door het onderdeel van de handeling dat dit stuk in de film uitmaakt wordt het onder de aandacht van een groot publiek gebracht. We kunnen we in 'Amadeus' ook een paar stukjes muziek van Salieri horen, zijn vergeten tijdgenoot. Die muziek is helemaal niet zo slecht. Maar ja, als je in dezelfde tijd leeft als een genie heb je gewoon pech.

Het is interessant om te weten dat vrijwel geen enkele producer vooraf in die film geloofde, waardoor hij voor een koopje gemaakt moest worden, in Praag (toen nog in 'Oost-Europa'), met de onbekende acteur Tom Hulce, waarvan niemand voordien gehoord had, en waarvan we sindsdien ook nauwelijks meer iets gehoord hebben, in de hoofdrol. Door de bezielende regie van Milos Forman kwam deze acteur tot grote prestaties. Helaas kreeg hij de Oscar voor beste mannelijke hoofdrol, waarvoor hij genomineerd was, niet. Wrang genoeg ging de Oscar (voor de beste mannelijk bijrol overigens) naar F. Murray Abraham, die Salieri vertolkte. Ook van hem is sedertdien weinig meer vernomen.

Het verhaal van 'Amadeus' berust voor een groot deel op fictie, maar toch komen we ook heel wat (juiste) informatie over Mozart te weten. Bijvoorbeeld zijn onvermogen om met geld om te gaan. Hij stierf (na ook betere tijden gekend te hebben) straatarm. Weliswaar werd hij niet in een massagraf begraven, zoals de film ons wil doen geloven, maar een begrafenis om trots op te zijn kreeg hij zeker niet. De plaats van zijn graf is tot op heden onbekend. Wel is er op het kerkhof in Wenen een monument voor hem opgericht.

Ook zijn gave om zijn muziek de eerste keer foutloos neer te schrijven (het werd hem blijkbaar van binnenuit gedicteerd) komt in de film naar voren. Verder kloppen vrij veel van zijn pregnante uitspraken. Die zijn veelal aan brieven ontleend. En ook de moeizame verhouding met zijn vader is uit zijn brieven bekend.

Vandaag en in het weekend is er veel muziek van Mozart te horen en te zien. Vanochtend zag ik een van zijn pianoconcerten, gespeeld door Friedrich Gulda, die onder het musiceren nog tijd had om grapjes met orkestleden te maken en hier en daar leek mee te dirigeren. Dat hebt u nu al gemist. Mist u al die andere fraaie vertolkingen vandaag en de komende dagen niet!